Είναι Μακεδόνες, Βυζαντινοί ή Καππαδόκες οι σύγχρονοι Πυργούσοι;

Δημοσιεύτηκε στις 05/10/2018    

Συνεκτικός κρίκος της ταυτότητας τους τα περίφημα ξυστά του χωριού

Είναι μύθος ότι τα περίφημα  ξυστά που έχουν κάνει γνωστό το Πυργί σε όλο τον κόσμο τα έφεραν οι Γενοβέζοι; Κι’ αν είναι, τότε ποια είναι η καταγωγή των περισσότερων σύγχρονων κατοίκων  ΜΕΤΑ τη σφαγή του 1822 αφού σύμφωνα με νέες αποκαλύψεις είναι άμεσα συνδεδεμένη με την καταγωγή των ξυστών;

Η  αρχιτέκτων Μαρία Ξύδα μετά από πολυετή έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι μύθος Το δεδομένο είναι ότι ξυστά υπάρχουν σε πολλές χώρες, αλλά τα Πυργούσικα μοιάζουν  περισσότερο με αυτά της Καππαδοκίας.

Την έρευνα και τις διαπιστώσεις της παρουσίασε  στη διάλεξη με θέμα «Τα ξυστά στο Πυργί της Χίου»,  στη Βιβλιοθήκη «Κοραής».

Η αρχιτέκτων υποστηρίζει ότι η τεχνική ήλθε από την Ευρώπη, αλλά η θεματολογία τους προέρχεται από ανθρώπους που χειρίζονται με ευκολία γεωμετρικά θέματα στην κατασκευή κιλιμιών και υφασμάτων, όπως στην Καππαδοκία της Τουρκίας, στην Υεμένη της Αφρικής  και στο Ντιαμπελέ της Αραβίας.

Περιοχές

Ζαγρέ και αρτιφισιέλ υπάρχουν  στην Ιταλία, στην  Τουρκία, στη Γαλλία, στην Πολωνία, στην Ελβετία, στην Τσεχία, στη Σλοβενία και στην Αραβία.

« Η επίδραση από τη Γένοβα είναι ένας μύθος που προήλθε από την καταπληκτική ομοιότητα των κτιρίων που χτίστηκαν από Γενοβέζους τεχνίτες . Οι Γενοβέζοι, όπως και κάθε οικονομικοί κατακτητές ενδιαφέρθηκαν να κάνουν τις υποδομές και τα κτίρια για να πάρουν τα χρήματα τους πίσω, δεν ενδιαφερόταν για τις διακοσμήσεις των προσόψεων των σπιτιών σε ένα χωριό της Χίου, όπως το Πυργί. Ξυστά υπάρχουν ακόμη στον Κάμπο και στην πόλη της Χίου. Οι Γενοβέζοι κατακτητές δεν έχασαν το χρόνο τους να διακοσμούν τις όψεις των σπιτιών με ξυστά, που δεν έχουν κάνει ούτε στα δικά τους μέρη», τόνισε με σιγουριά.

Μετακινήσεις πληθυσμών

Σε όλες τις ιστορικές περιόδους έχουμε μετακινήσεις πληθυσμών, η Χίος πριν την έλευση των Γενοβέζων στην αρχή του 14ου αιώνα είχε μόνο  30.000 κατοίκους λόγω της πειρατείας, και είναι πολύ πιθανό νε μεταφέρθηκαν εδώ ομάδες πληθυσμών από   Χριστιανικές κοινότητες. Μετά τη Σφαγή του 1822 στα Μαστιχοχώρια  Χίο είχαν μείνει μόνο 900 κάτοικοι. Πιθανά  μετεγκαταστάθηκαν στο Πυργί για να δουλέψουν ομάδες ανθρώπων που  πιθανά έφεραν ή εξέλιξαν την τέχνη των ξυστών.

Οι Καπαδόκες

Μία νέα προοπτική ανοίγει στο θέμα ο Φάρος Βαρβασίου, η οποία πιθανά ενισχύει την πιθανότητα της πολιτιστικής και κοινωνιολογικής  σχέσης των Πυργούσων με την Καππαδοκία.

Το τριήμερο  25-27 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Χίο η ετήσια Γενική Συνέλευση της Πανελλήνιας Ενωσης Καππαδοκικών  Σωματείων , μετά από πρόσκληση του Φάρου.

Τα μέλη της ξεναγήθηκαν στις  ομορφιές του νησιού μας. Στο Πυργί ο σκηνοθέτης και μέλος του ΔΣ της ΠΕΚΣ Γιάννης Παναγιωτίδης με καταγωγή από το χωριό Μιστί Καππαδοκίας διαπίστωσε ότι το Πυργούσικο γλωσσικό ιδίωμα και τα παλιά ξυστά με τις φούντες  μοιάζουν πολύ με αυτά του χωριού του.Τα παλιά  ξυστά στο Πυργί μιμούνται χαλιά τα οποία καταλήγουν σε πολύ ωραίες φούντες, έγιναν από τεχνίτες που γνώριζαν καλά τα υφαντά κιλίμια, όπως το πανί που μοιάζει με κρεμασμένο κιλίμι, το οποίο  στήνουν οι Πυργούσοι σε κάθε γιορτή και φωτογραφίζονται μπροστά του.  Τα μοτίβα της Καππαδοκίας μοιάζουν περισσότερο με αυτά του Πυργίου.

Μιστί

Το Μιστί,  στα Τούρκικα Konaklı, σύμφωνα με την Wikipedia είναι πρώην Ελληνική κωμόπολη νότια της Καισάρειας.  To όνομαοφείλεται στους στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι οποίοι  εγκαταστάθηκαν εκεί κατά τη διάρκεια της εκστρατείας τους στην Περσία. Άλλοι υποστηρίζουν ότι το πήρε κατά τους Βυζαντινούς χρόνους από μισθοφόρους αγρότες-ακρίτες. Ούτως ή άλλως δηλαδή είναι Έλληνες.

Διαφωνία

Η Πρόεδρος του Συλλόγου Πυργουσίων κα Μαρία Μπρή Παπαμακαρίου  όμως, δηλώνει στον Χ.Λ.  ότι  τα ξυστά της Καππαδοκίας δεν έχουν καμία σχέση με αυτά του Πυργίου.

«Επισκεφθήκαμε την Καππαδοκία το 2014 ήταν μαζί μας και ο καλλιτέχνης Γιάννης Παντελάκης, που έχει ασχοληθεί με το θέμα. Τα ξυστά που είδαμε στην Καισάρεια και τη Μαλακοπή δεν έχουν καμία σχέση με του Πυργίου. Υπάρχουν και στην παλιά πόλη της Γένοβας αλλά και αυτά είναι αρτιφισιέλ, όχι ξυστά. Στο Πυργί λένε ότι τα παλιά ξυστά, πριν αυτά που έφερε ο Κουντούρης, μπορεί να είναι Γενοβέζικα», σημειώνει

«Οι Γενοβέζοι κατακτητές δεν έχασαν το χρόνο τους να διακοσμούν τις όψεις των σπιτιών με ξυστά, που δεν έχουν κάνει ούτε στα δικά τους μέρη», υποστηρίζει η κα Ξύδα. Στη φωτογραφία η Μαρία Ξύδα δίπλα στον καθηγητή Νομικής του ΑΠΘ και νομικό σύμβουλο της ΠΕΚΣ Νικόλαο Ιντζεσίσογλου.

K. Παπαδόπουλος

Διίστανται οι απόψεις

Ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Πυργίου «Γεώργιος Θεοτοκάς» Κώστας Παπαδόπουλος έχει ασχοληθεί με το θέμα και τονίζει ότι δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς πρωτοξεκίνησαν, πως ήταν αρχικά και από πού ήρθαν, με δεδομένο ότι  ξυστά υπάρχουν σε αρκετές περιοχές στην Ευρώπη και στην Μικρά Ασία.

«Οι απόψεις ως προς τον τόπο και το χρόνο καταγωγής τους διίστανται. Μια από αυτές φέρνει την τεχνική αυτή από την Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 19ου αιώνα, με φορέα τον Γεώργιο Κουντούρη ή Βαττέ. Στο χρονικό διάστημα που έμεινε στην Πόλη γνώρισε τεχνική ανάλογη των ξυστών και φτάνοντας στο πυργί κατάφερε να πετύχει ένα συγκερασμό ανάμεσα στις δυο τεχνικές, εμπλουτίζοντας την ντόπια τέχνη με νέα στοιχεία, δίνοντάς της καλλιτεχνική διάσταση. Χρησιμοποιεί συχνά και χρώμα όπως: ώχρα- λουλάκι- βαθύ κόκκινο ή χρωματιστές ταινίες που πλαισιώνουν τις ξυστές επιφάνειες. Οι σύγχρονοι τεχνίτες διαμόρφωσαν νέο ύφος και μορφή, όπου κυριαρχεί το γεωμετρικό σχήμα με ελάχιστο χρώμα».

Στοιχεία από το βιβλίο: "Ένα ΚΕΙΜΗΛΙΟ ΤΟ ΠΥΡΓΙ ΤΗΣ ΧΙΟΥ"

Έκδοση 1992 από τον Σύλλογο Πυργούσων Αττικής «ΤΟ ΠΥΡΓΙ ΧΙΟΥ»

Μαρία Μπρη Παπαμακαρίου

Τα τεκμήρια

Η κα Μαρία Μπρή Παπαμακαρίου  τονίζει εγγράφως  τα ακόλουθα.

« Οι γνώμες διαφέρουν, ως προς τον χρόνο, τόπο και καταγωγή των ξυστών, εμείς όμως οι Πυργούσοι, πιστεύουμε  ότι τα πρώτα ξυστά  προήλθαν από την Γένοβα. Από παλιές φωτογραφίες και βιβλιογραφικά τεκμήρια ή και από υπολείμματα ξυστών που τοποθετούνται χρονολογικά πριν από το 1850, συναντούμε τη συνήθεια αυτή σποραδικά μέσα στον χωριό.  Στον Εμπορειό, επίνειο του Πυργιού, στα αρχαία αγγεία που βρέθηκαν ,υπήρχαν τα ίδια σχήματα με τα σημερινά ξυστά. Η άποψη ότι ο Γ. Κουντούρης η Βαττές τα έφερε  στα τέλη του 19ου αιώνα, είναι γεγονός, αν και προσκρούει στο ότι προϋπήρχαν ξυστά αυτής της περιόδου με μορφολογικές όμως διαφορές!! Ο Γ. Κουντούρης, για τους Πυργούσους είναι ο βασικός συντελεστής της σημερινής φυσιογνωμίας των ξυστών, και το συνεργείο του διακόσμησε μεγάλο αριθμό κτιρίων και σπιτιών του Πυργιού, άφησε δε, κληρονόμους και συνεχιστές της τέχνης του, τους γιούς του Νικόλαο και Κωνσταντίνο.

Οι γιοί του για είκοσι περίπου χρόνια διακοσμούσαν με ξυστά τις προσόψεις των σπιτώνω, πριν και μετά τον πόλεμο. Το 1934, με εντολή  και χρηματοδότηση του Φιλίππου Αργέντη, διακοσμούν με ξυστά την κεντρική πλατεία, έως τη βόρεια πλευρά του Αγίου Στεφάνου και την εκκλησία της Παναγιάς και έτσι δόθηκε αυτή η ομοιόμορφη παραμυθένια εικόνα της κεντρικής πλατείας που φυσικά αργότερα επεκτάθηκε και στα άλλα σπίτια.

Κοντά στο Νίκο Κουντούρη  που πάντα σημείωνε τις χρονολογίες των έργων του, όλα με άριστες συνθέσεις, μαθήτευσαν, ο Γ.Μπολλάς-βασικός και κύριος συνεχιστής του και διαμορφωτής της νέας περιόδου των ξυστών-ο Ισ. Παπλός, ο Ιωαν. Νομικός και συνέχισαν και συνεχίζουν και άλλοι αξιόλογοι σημερινοί τεχνίτες των ξυστών».

 

Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

Απαντώντας σε έγγραφο ερώτημα του Συλλόγου για το νέο νομικό καθεστώς που διέπει την κατασκευή των ξυστών τον οικισμό,  η Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου δεν ρίχνει φως στο θέμα της καταγωγής των ξυστών. «Όπως φαίνεται σε παλιές φωτογραφίες δεν διέθεταν όλα τα κτίρια του οικισμού ξυστά. Σε μεγάλη έκταση υπάρχουν ειδικά στην πλατεία και σε περιοχές γύρω από αυτήν, τα οποία οφείλονται  σε επεμβάσεις κατόπιν πρωτοβουλίας του Φίλιππου Αργέντη προ του Β` Παγκοσμίου πολέμου και στη δεκαετία του 1960 με πρωτοβουλία του Ε.Ο.Τ.»

Δ. Μιωτέρης


ΛΕΖΑΝΤΕΣ ΦΩΤ.

 

Φ1: Η πλατεία του Πυργίου

Φ2: Παλιά ξυστά

Φ3: Νέα ξυστά

Φ4: Οι Καππαδόκες με τη Μ. ΞύδαΦ4: ΟΙ Καππαδόκες στο Φάρο Βαρβασίου

Φ5: Η Μ. Μπρη Παπαμακαρίου με μέλη του  Συλλόγου Πυργουσίων Αττικής.

Φ6: Κώστας Παπαδόπουλος




 

 

TAGS

//-->