popup_image

Η μαστίχα στα χρόνια της Πειρατείας-Στα μεσαιωνικά Αρμόλια φέτος η Γιορτή της Μαστίχας

Δημοσιεύτηκε στις 13/08/2019    

Η «Γιορτή της Μαστίχας» πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά πριν από 6 χρόνια με πρωτοβουλία της Δημοτικής Ενότητας Μαστιχοχωρίων και οκτώ Πολιτιστικών Συλλόγων των Τοπικών Κοινοτήτων.

Πρόκειται για μια εκδήλωση που πραγματοποιείται κάθε καλοκαίρι από τον εκάστοτε κληρωθέντα σύλλογο ενώ έχει ως στόχο την ανάδειξη των παραδοσιακών οικισμών της νότιας Χίου και του μοναδικού προϊόντος της μαστίχας. Μέσα από διαδικασία κλήρωσης επιλέγεται κάθε χρόνο ο πολιτιστικός σύλλογος που θα φιλοξενήσει στον οικισμό του την εκδήλωση και είναι υπεύθυνος για την επιλογή του κεντρικού της θέματος. Τα χωριά που έως σήμερα έχουν αναλάβει την γιορτή της μαστίχας είναι με χρονολογική σειρά τα εξής : Πυργί, Ελάτα, Ολύμποι, Καλαμωτή, Μεστά και Βέσσα.

Την φετινή χρονιά κληρώθηκε να φιλοξενήσει την παραπάνω εκδήλωση ο οικισμός των Αρμολίων με κεντρικό θέμα «Η μαστίχα στα χρόνια της πειρατείας».

Το θέμα της γιορτής επικεντρώνεται στους δύο αιώνες, που η Χίος βρίσκεται υπό Γενουατική κατοχή (14ος - 16ος αι.) Ο συνεχής κίνδυνος της πειρατείας και η άμεση γειτνίαση του νησιού με τα μικρασιατικά παράλια που καθιστούσε πιθανή την τουρκική εισβολή οδήγησε τους Γενουάτες να αναπτύξουν ένα ευρύτερο αμυντικό δίκτυο από οχυρωμένους οικισμούς, κάστρα, μεμονωμένους πύργους και βίγλες για να προστατεύσουν το σύνολο του νησιού. Η γενική αυτή οχυρωματική προσπάθεια των Γενουατών γίνεται εντονότερη στη νότια και νοτιοδυτική Χίο, στο τμήμα του νησιού δηλαδή που παράγεται το μοναδικό προϊόν της μαστίχας. Αυτός είναι και ο λόγος που οδήγησε στην επιλογή του φετινού κεντρικού θέματος. Η ανάπτυξη του ευρύτερου οχυρωματικού δικτύου παρείχε στους Γενουάτες τη δυνατότητα αφενός μεν να προστατεύουν το παραγόμενο προϊόν, τους μαστιχοπαραγωγούς και τις μαστιχοφόρες εκτάσεις σε περίπτωση εχθρικής εισβολής και αφετέρου να ελέγχουν κατά το βέλτιστο τη διαδικασία της παραγωγής σε περιόδους ειρήνης. Η φετινή εκδήλωση έχει στόχο να προβάλλει τη σχέση μαστίχας και οχύρωσης σε μια περίοδο που το φαινόμενο της πειρατείας είναι ιδιαίτερα έντονο.

Χωροθέτηση δράσεων μέσα στον οικισμό

Η χωροθέτηση των δράσεων της γιορτής επιδιώχθηκε να γίνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να ενεργοποιηθεί όχι μόνο η κεντρική πλατεία του οικισμού αλλά ο ίδιος ο οικισμός στο σύνολό του με πολλούς διασκορπισμένους «πυρήνες» δράσεων. Τα τραπέζια των οκτώ οικισμών που θα φέρουν παραδοσιακά εδέσματα και ποτά θα είναι χωρισμένα ανά δύο και τοποθετημένα σε θέσεις/πλατώματα που θα παρέχουν τον κατάλληλο χώρο για τη συγκέντρωση του κόσμου γύρω από αυτά. Παραδοσιακοί χοροί θα λάβουν χώρα στην μία και μεγαλύτερη εκ των τριών πλατειών του χωριού ενώ στην μικρότερη και τελευταία θα πραγματοποιείται επίδειξη αγγειοπλαστικής. Τέλος, μέσα στον παλαιό οικισμό, στον οποίο θα πραγματοποιείται η είσοδος από την κεντρική πλατεία, θα βρίσκεται συγκεντρωμένο όλο το σχετικό με το κεντρικό θέμα της γιορτής οπτικό υλικό (πινακίδες, κείμενα, φωτογραφίες κτλ). Τέλος η εκδήλωση θα περιλαμβάνει και ένα διαδραστικό κομμάτι, το οποίο θα θέτει τον επισκέπτη στη διαδικασία να ψάξει όλο τον οικισμό προκειμένου να "συνθέσει" ο ίδιος το ενθύμιο του από τη γιορτή.


Την φετινή χρονιά κληρώθηκε να φιλοξενήσει την παραπάνω εκδήλωση ο οικισμός των Αρμολίων. Το φετινό θέμα της εκδήλωσης είναι «Η μαστίχα στα χρόνια της πειρατείας».


Οι λόγοι που οδήγησαν στην επιλογή του θέματος της φετινής εκδήλωσης είναι οι παρακάτω:

H πειρατεία την εποχή της Γενουατοκρατία (14ος -16ος αιώνας)

Καθώς το φαινόμενο της πειρατείας στο Αιγαίο καλύπτει μια περίοδο πολλών αιώνων (7ος- 18ος αι.) και επειδή η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια για την ανάπτυξη ενός ευρύτερου αμυντικού δικτύου που να προστατεύει το σύνολο του νησιού πραγματοποιήθηκε από τους Γενουάτες, επιλέχθηκε η περίοδος της Γενουατοκρατίας (14ος -16ος αι.) κατά τη διάρκεια της οποίας, το φαινόμενο της πειρατείας εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονο.

Οι Γενουάτες, μετά την κατάληψη του νησιού το 1346, λόγω αφενός του συνεχούς κινδύνου των πειρατικών επιδρομών και αφετέρου της άμεσης γειτνίασης του νησιού με τα μικρασιατικά παράλια, που καθιστούσε μεγάλη την πιθανότητα τουρκικής εισβολής οδηγούνται στην ανάπτυξη ενός δικτύου προστασίας και άμυνας ολόκληρου του νησιού , που αποτελείται από οχυρωμένους οικισμούς, μεμονωμένους πύργους, διάσπαρτα κάστρα στην ενδοχώρα και παράκτιους πύργους/βίγλες.

Το θέμα επικεντρώνεται στον τρόπο συσχέτισης  και επιρροής του προϊόντος  της μαστίχας στην ανάπτυξη αυτού του αμυντικού συστήματος.

Μαστίχα και αμυντικό δίκτυο

Η προσπάθεια των Γενουατών να προστατεύσουν το σύνολο του νησιού παρατηρούμε πως γίνεται εντονότερη στο τμήμα του νησιού που παράγεται το μονοπωλιακό προϊόν της μαστίχας. Τα ιδρυτικά μέλη της Mahona έχοντας αντιληφθεί τον πλούτο που εξασφαλίζει η εμπορία της μαστίχας και προκειμένου να ελέγχουν την παραγωγή της αλλά και να εξασφαλίζουν την ασφάλεια του εργατικού της δυναμικού, εφαρμόζουν στα μαστιχοχώρια το μοντέλο της οχυρωμένης μεσαιωνικής πόλης. Έτσι, στη νότια Χίο οι οχυρωμένοι οικισμοί δημιουργούν ένα πυκνό οικιστικό δίκτυο, που στόχο έχει να προστατεύσει τις μαστιχοφόρες εκτάσεις, τους ίδιους τους μαστιχοπαραγωγούς και φυσικά το παραγόμενο προϊόν. Σε περίπτωση εχθρικής επιδρομής, το περιμετρικό τείχος των οικισμών και τα δαιδαλώδη στενά δρομάκια στο εσωτερικό τους, έχουν στόχο να προστατεύσουν τους κατοίκους- μαστιχοπαραγωγούς ενώ ο κεντρικός οχυρωματικός πύργος λειτουργεί ως καταφύγιο τόσο του ανθρώπινου δυναμικού όσο και της αποθηκευμένης παραγωγής μαστίχας.

Προκειμένου όμως να προστατευτούν και οι μαστιχοφόρες εκτάσεις που βρίσκονται εκτός των τειχών των οικισμών είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός ευρύτερου αμυντικού δικτύου, που εκτός από τους ίδιους τους οικισμούς περιλαμβάνει διάσπαρτα κάστρα στην ενδοχώρα (βλέπε Κάστρο Απολίχνων) καθώς και παράκτιους πύργους-τις βίγλες- .

Οι βίγλες χτίζονται σε μεγάλα υψόμετρα κοντά στα παράλια, προκειμένου να έχουν όσο το δυνατόν καλύτερη εποπτεία του θαλάσσιου ορίζοντα. Κάθε βίγλα επικοινωνεί οπτικά με την προηγούμενη και την επόμενη της βίγλα με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα δίκτυο επικοινωνίας περιμετρικά του νησιού, το οποίο ειδοποιεί την ενδοχώρα με τη βοήθεια των κάστρων που όντας χτισμένα σε υψώματα διατηρούν οπτική επαφή με τις βίγλες. Οικισμοί που βρίσκονται κοντά στα παράλια του νησιού άρα και στις βίγλες, ειδοποιούνται άμεσα από αυτές σε περίπτωση κινδύνου ενώ αντίστοιχα οικισμοί που βρίσκονται βαθύτερα στην ενδοχώρα ειδοποιούνται από άλλους οικισμούς, κάστρα ή μεμονωμένους πύργους.

Αυτό το σύστημα επικοινωνίας ανάμεσα σε οικισμούς-βίγλες-κάστρα επέτρεπε στους Γενουάτες να ελέγχουν τον θαλάσσιο ορίζοντα για εχθρικό/πειρατικό κίνδυνο, να αμύνονται και να προστατεύουν το προϊόν της μαστίχας, τις εκτάσεις των μαστιχόδενδρων και τους ίδιους τους μαστιχοπαραγωγούς καθώς και ταυτόχρονα -σε περιόδους ειρήνης- να εκμεταλλεύονται κατά το μέγιστο την παραγωγή του προϊόντος και να ελέγχουν πλήρως την παραγωγική διαδικασία.

Συμπερασματικά, θα μπορούσαμε να καταλήξουμε πως η προσπάθεια των Γενουατών για την ανάπτυξη ενός ευρύτερου αμυντικού δικτύου παρουσιάζεται εντονότερη στη νότια και νοτιοδυτική Χίο, αφενός λόγω της παραγωγής της μαστίχας και αφετέρου λόγω της συνεχούς ύπαρξης του πειρατικού κινδύνου όπου αποτελούν και τους βασικούς λόγους επιλογής του φετινού τίτλου της γιορτής... «Η μαστίχα στα χρόνια της πειρατείας».


Ευχαριστίες και ευγνωμοσύνη από το Δ.Σ. του Συλλόγου

“Η κλήρωση φέτος έγινε στο τέλος του προηγούμενου έτους, με τους 8 συλλόγους να κληρώνουν μεταξύ των Αρμολίων και του Λιθιού. Αμέσως μόλις έγινε γνωστό, ότι κληρώθηκαν τα Αρμόλια, το Δ.Σ. του συλλόγου ξεκίνησε να σκέφτεται ποιο θα είναι το κοινό θέμα για όλους τους πολιτιστικούς συλλόγους,  που θα αναδείξει τα χωριά ,όλα μαζί αλλά και το καθένα ξεχωριστά. Οι προτάσεις ήταν πολλές όμως η πρώτη και η κυρία έννοια τους ήταν να περιέχει αυτό το μοναδικό προϊόν σε όλο τον κόσμο, την μαστίχα! Με γνώμονα αυτό και γνωρίζοντας ότι τα μαστιχόδεντρα δεν έχουν εμφανιστεί τον τελευταίο καιρό, είπαμε να ταξιδέψουμε πίσω στον χρόνο και κάπως έτσι φτάσαμε να συζητάμε για βίγλες και κάστρα, πειρατές και μαστίχια. Λαμβάνοντας υπόψιν, τον υψηλό πήχη που είχε θέσει πέρσι ο πολιτιστικός Σύλλογος της Βέσσας , θέλαμε και εμείς να αναδείξουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το χωριό μας , ένα χωριό παρεξηγημένο από πολλούς που γνωρίζουν μόνο τον κεντρικό δρόμο και τα καταστήματα. Θέλουμε να αναδείξουμε, την ομορφιά και την γοητεία μέσα από τα ερείπια μας αλλά και τα καλοδιατηρημένα  σπίτια, εκκλησίες, εξωκλήσια και όλα όσα μπορεί ο επισκέπτης να δει και να θαυμάσει. Πυρετός ιδεών , γραφειοκρατίας και εργασιών έχουν μπει σε όλα τα μέλη του Δ.Σ.,  από τις αρχές του χρόνου για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε την γιορτή. Πλήθος εθελοντών χωριανών και μη, στέκονται δίπλα μας και μας βοηθούν όχι μόνο με υλικά αγαθά αλλά και με το βασικότερο, εθελοντική προσφορά και συμπαράσταση. Είναι αξιοσημείωτο ότι, η λίγη ντόπια νεολαία που έχει απομείνει στο χωριό , είναι οι πρώτοι που καλούνται να σηκώσουν στις πλάτες τους το βάρος της εκδήλωσης αυτής, και στην συνέχεια οι νέοι που έρχονται να ξεκουραστούν στο χωριό μας και παρόλα αυτά, δίνουν το 100% του εαυτού τους γιατί αγαπάνε το χωριό τους και θέλουν να το αναδείξουν. Στον αγώνα αυτό, δίπλα μας σαν συνδιοργανωτές βρίσκονται η Περιφέρεια, ο Δήμος Χίου, η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών. Η γιορτή της μαστίχας ετοιμάζεται μέσα στα επόμενα χρόνια να ανοίξει τα φτερά της και να διοργανώνεται πλέον από όλα τα Μαστιχοχώρια με πλήθος δράσεων και την Ένωση Μαστιχοπαραγωγων να στέκεται στο πλευρό τους. Για αυτό και φέτος για πρώτη χρονιά αποφασίσαμε από κοινού με τα υπόλοιπα 7 Χωριά να προσκαλέσουμε και αντιπροσώπους χωριών, του πρώην Δήμου Ιωνίας να έρθουν να γνωρίσουν από κοντά την γιορτή της μαστίχας και να αναδείξουν και εκείνοι με την σειρά τους τα δικά τους χωριά. Η μεγαλύτερη έκπληξη όλων ακόμα και για εμάς τους ίδιους ήταν η αποδοχή της πρόσκλησης από εμάς προς τον ΜΕΟΘ, γιατί πειρατεία χωρίς ταλίμι δεν υφίσταται. Ένα έθιμο που το βλέπουμε στην μόστρα των Θυμιανών παραμονές καθαρές Δευτέρας. Ο κατάλογος των χορηγών είναι πάρα πολύ μεγάλος και είναι δύσκολο να αναφερθούν όλοι με τον κίνδυνο πάντα ότι κάποιον μπορεί να ξεχάσουμε. Σε όλους λοιπόν εκείνους τους μικρούς, τους μεσαίους, τους μεγάλους χορηγούς που μας στήριξαν οικονομικά σε πολύ δύσκολους καιρούς ένα ευχαριστώ είναι λίγο όμως εμείς θα τιμήσουμε αυτή τους την χειρονομία, δίνοντας τον καλύτερο μας εαυτό και την καλύτερη μας διάθεση ώστε να είναι εκείνη η βραδιά ξεχωριστή και αξία των προσδοκιών όλων”, τόνισε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου.



Βιογραφικό Πολιτιστικού Συλλόγου

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αρμολίων «ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ" ιδρύθηκε το 1982 με σκοπό τη μελέτη και τη συνειδητοποίηση των προβλημάτων που αφορούν την κοινωνία της Κοινότητας Αρμολίων, σε συνάρτηση με τα γενικότερα προβλήματα της Χίου. Η υπεύθυνη τοποθέτηση απέναντι σε αυτά τα προβλήματα και η συλλογική δράση για την επίλυση τους. Η ανάπτυξη κοινωνικού και καλλιτεχνικού επιπέδου των μελών του Σωματείου και γενικότερα του λαού των Αρμολίων. Η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και ο εξωραϊσμό του χωριού. Η ψυχαγωγία των μελών του, η καλλιέργεια του πνεύματος της φυσιολατρίας στα πλαίσια της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και η υποβοήθηση κάθε προσπάθειας για την ανάπτυξη του αθλητισμού. Η ανάπτυξη συναδελφικότητας  και αλληλεγγύης στα μέλη του Σωματείου μέσα από την κοινή προσπάθεια για την πραγματοποίηση των παραπάνω σκοπών.

Επίσης, σκοπός του Σωματείου είναι η συνεργασία με άλλους ανάλογους συλλόγους των οποίων τα μέλη έχουν καταγωγή  από τ’ Αρμόλια και εδρεύουν στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό.

Μέσα για την πραγματοποίηση των σκοπών του Σωματείου είναι:

• Διαλέξεις και συζητήσεις

• Κινηματογραφικές προβολές και θεατρικές παραστάσεις

• Εκθέσεις και μουσικές εκδηλώσεις

• Εκδρομές και χοροί

• Λειτουργία βιβλιοθήκης

•Αθλοπαιδιές

• Δενδροφυτεύσεις-αναδασώσεις

• Καθαρισμός πηγών και ανάδειξη αυτών

• Αναπαράσταση της τεχνικής της αγγειοπλαστικής

• Κάθε μέσο που τα όργανα και οι τομείς του Σωματείου θα θεωρήσουν απαραίτητο για την εξυπηρέτηση των σκοπών του.

Δραστηριότητες

• Ενεργά τμήματα ανηλίκων και ενηλίκων εκμάθησης παραδοσιακών χορών από το 2009.

• Συμμετοχή αυτών σε πολιτιστικές διοργανώσεις άλλων Πολιτιστικών Σύλλογος , σε ομαδικές διοργανώσεις όπως η ΓΙΟΡΤΗ ΜΑΣΤΙΧΑΣ, σε μαγειρική εκπομπή, σε διαστολική εκδήλωση σχολείου ,σε μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις που διοργανώνονται επί σειρά ετών κάθε Αύγουστο στ’ Αρμόλια.

• Διοργανώνει Χριστουγεννιάτικες γιορτές και κοπή πίτας κάθε χρόνο για μικρούς και μεγάλους μοιράζοντας δώρα στους μικρούς μας φίλους.

• Κάλαντα στο χωριό από τα μέλη του Δ.Σ σε όλους τους χωριανούς.

• Διοργανώνει αποκριάτικες χοροεσπερίδες αλλά και το πέταγμα του χαρταετού.

• Διοργανώνει τη γιορτή της μητέρας κάθε 2η Κυριακή του Μαΐου.

• Κάθε χρόνο συμβάλει στον εξωραϊσμό αλλά και την καθαριότητα του χωριού.

• Έχει δραστηριοποιηθεί και στην κατασκευή των τοπικών παραδοσιακών υπηρεσιών ως διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς μας.

• Φιλοξενεί θεατρικές παραστάσεις τόσο της τοπικής κοινότητας της Χίου, όσο και μεγάλες θεατρικές ομάδες.

• Δημιουργεί παιδικές δραστηριότητες, αθλοπαιδιές

• Έχει συμμετάσχει με παιδική χορωδία σε παρουσίαση παιδικού Βιβλίου.


TAGS